Start

Leeswijzer Archeoregio's Periodes Thema's Hoofdstukken

home

contact

Literatuur

Arjaans, J., 1991: Terpafgravingen in Friesland, JVT 75, 45-55 (themanummer 75 jaar terpenonderzoek).

Bakker, A.M., & S.J. Tuinstra 2001: Een twaalfde- tot veertiende eeuwse huisterp in het uitbreidingsplan van de Harlinger Haven, gemeente Harlingen (Fr.), Groningen (ARC Publicaties 49).

Bantelmann, A., 1955: Tofting, eine vorgeschichtliche Warft an der Eidermündung, Neumünster.

Bartels, M., J.-W. Oudhof & J. Dijkstra 1997: Duisburgse waar uit Ottoons Tiel, een keramisch gidsfossiel voor de tiende eeuw?, Westerheem 46, 2-15.

Barth, F., 1969: Introduction, in: F. Barth (ed.), Ethnic groups and boundaries: the social organisation of culture difference, London, 9-38.

Bazelmans, J., 1991: Conceptualising early Germanic political structure: a review of the use of the concept of Gefolgschaft, in: N. Roymans & F. Theuws (eds.), Images of the past. Studies on ancient societies in northwestern Europe, Amsterdam (SPP 7), 91-130.

Bazelmans, J., 1998: Zijn de Friezen wel Friezen? Spiegel Historiael 33, 197-201.

Bazelmans, J., 2000: Het laat-Romeinse bewoningshiaat in het Nederlandse kustgebied en het voortbestaan van de Friezennaam, JVT 76-82, 14-75.

Bazelmans, J., 2001: Die spätrömerzeitliche Besiedlungslücke im niederländischen Küstengebiet und das Fortbestehen des Friesennamens, Emder Jahrbuch 81, 7-61.

Bazelmans, J., 2004: De Romeinse muntvondsten in de drie noordelijke provincies. Methodische kanttekeningen bij een nieuwe periodisering der relaties, Leiden.

Bazelmans, J., M. Dijkstra & J. de Koning 2004: Holland during the first millennium, in: M. Lodewijckx (ed.), Bruc ealles well. Archaeological essays concerning the peoples of north-west Europe in the first millennium AD, Leuven, 3-36.

Bazelmans, J., D.A. Gerrets, J. de Koning & P. Vos 1999: Zoden aan de dijk. Kleinschalige dijkbouw in de late prehistorie en protohistorie van noordelijk Westergo, De Vrije Fries 79, 7-74.

Bazelmans, J., D. Gerrets & A. Pol 1998: Metaaldetectie en het Friese koninkrijk. Kanttekeningen bij de centrumfunctie van noordelijk Westergo in de vroege Middeleeuwen, De Vrije Fries 78, 9-48.

Bazelmans, J., D. Gerrets & A. Pol 2002: Metal detection and the Frisian kingdom. Questions about the central place of northern Westergo in the early Middle Ages, BROB 45, 219-241.

Beets, D.J., A.J.F. van der Spek & L. van der Valk 1994: Holocene ontwikkeling van de Nederlandse kust, Haarlem (RGD rapport 40.016, Project Kustgenese).

Beets, D.J., & A.J.F. van der Spek 2000: The holocene evolution of the barrier and back-barrier basin of Belgium and the Netherlands as a function of late Weichselian morphology, relative sea-level rise and sediment supply, Netherlands Journal of Geosciences 79, 3-16.

Behre, K.-E., 1984: Pflanziche Nahrung in Haithabu, in: H. Jankuhn et al. (eds.), Archäologische und naturwissenschaftliche Untersuchungen an Siedlungen im deutschen Küstengebiet, Band 2: Handelsplätze des frühen und hohen Mittelalters, Weinheim, 208-215.

Behre, K.E., 2003: Eine neue Meeresspiegelkurve für die südliche Nordsee. Transgressionen und Regressionen in den letzten 10.000 Jahren, PKSN 28, 9-63.

Behre, K.E., & S. Jacomet 1991: The ecological interpretation of archaeobotanical data, in: W. van Zeist, K. Wasylikowa & K.E. Behre (eds.), Progress in Old World palaeoethnobotany. A retrospective view on the occasion of 20 years of the International Work Group for Palaeoethnobotany, Rotterdam/Brookfield, 81-108.

Bemmelen, J.M. van, 1868: Rapport uitgebragt op het XXIIe Nederl. Landhuishoudkundig Congres te Roermond. Scheikundig onderzoek van terpaarde, s.l.

Bemmelen, J.M. van, 1907: Beschouwing over het tegenwoordige standpunt onzer kennis van de Nederlandsche terpen, Leiden.

Berg, H.M. van den, 1970: Plattegrondvormen van middeleeuwse kerken in Groningen en Friesland, BKNOB 69, 14-26.

Besteman, J.C., 1990: North Holland AD 400-1200: turning the tide or tide turned? in: J.C. Besteman, J.M. Bos & H.A. Heidinga (eds.), Medieval Archaeology in the Netherlands. Studies presented to H.H. van Regteren Altena, Assen/Maastricht, 91-120.

Besteman, J.M., J.M. Bos, D.A. Gerrets, H.A. Heidinga & J. de Koning (eds.) 1999: The excavations at Wijnaldum. Reports on Frisia in Roman and medieval Times 1, Rotterdam.

Besteman, J.C., J.M. Bos & H.A. Heidinga 1992: Graven naar Friese koningen. De opgravingen in Wijnaldum, Franeker.

Besteman, J.C., J.M. Bos & H.A. Heidinga 1993. Het onderzoek bij Wijnaldum (Fr.): opgravingscampagne 1992. Paleoaktueel 4, 119-122.

Bloemers, J.H.F., 1978: Rijswijk (Z.H.), ‘De Bult. Eine Siedlung der Cananefaten, Amersfoort (Nederlandse Oudheden 8).

Blok, D.P., 19793: De Franken in Nederland, Bussum.

Blok, D.P., 1985: De Vroege Middeleeuwen, tot ca. 1150, in: J. Heringa et al. (eds.), Geschiedenis van Drenthe, Meppel/Amsterdam, 141-170.

Blok, D.P., 1986: Het mondingsgebied van de Oude Rijn in de vroege middeleeuwen, Rotterdam Papers 5, 169-172.

Blok, D.P., 1996: Das Alter der friesischen Wurtnamen, in: T. Looijenga & A. Quak (eds.), Frisian runes and neighbouring traditions, Amsterdam/Atlanta (Amsterdamer Beiträge zur älteren Germanistik 45), 25-34.

Blom, P. van, 1900: Geschiedenis van Oud-Friesland, De Vrije Fries 19, 475-792.

Boeles, P.C.J.A., 1906(a): De opgravingen in de terp te Hogebeintum, De Vrije Fries 20, 391-430 (waarin opgenomen: Die Terp zu Hogebeintum. Resumé des vorhergehendes Artikels, 426-430).

Boeles, P.C.J.A., 1906(b): Das Alter der friesischen Terpen, De Vrije Fries 20, 431-447.

Boeles, P.C.J.A., 1906(c): Repliek (op Holwerda 1906), BNOB 7, 132-142.

Boeles, P.C.J.A., 1908: De oudste beschaving op de Friesche klei, Elseviers geïllustreerd maandschrift 18, 168-178.

Boeles, P.C.J.A., 1917: Eene Romeinsche koopacte uit de terp te Tolstum, BNOB 10, 275-278.

Boeles, P.C.J.A., 1918 (1907): Naschrift over de wierde van Toornwerd, Bijdragen tot de kennis van de provincie Groningen en omgelegen streken 2, Groningen, 217-228.

Boeles, P.C.J.A., 1919: Angelen en Saksen op de Friesche terpen, De Gids 83, 485-502.

Boeles, P.C.J.A., 1927: Friesland tot de elfde eeuw, Den Haag.

Boeles, P.C.J.A., 19512 (1927): Friesland tot de elfde eeuw. Zijn voor- en vroege geschiedenis, Den Haag.

Boeles, P.C.J.A., 1952: De Angelsaksische invasie, It Beaken 14, 1-8.

Boersma, J.W. (ed.) 1972: Terpen, mens en milieu, Haren.

Boersma, J.W., 1988: Een voorlopig overzicht van het archeologisch onderzoek van de wierde Heveskesklooster (Gr.), in: M. Bierma et al. (eds.): Terpen en wierden in het Fries-Groningse kustgebied, Groningen, 61-87.

Boersma, J.W., 1991: Archeologisch onderzoek van terpen: verleden, heden, toekomst, JVT 75, 24-44.

Boersma, J.W., 1995: Een inkijkoperatie in de wierde Heveskes (Gr.), Paleo-Aktueel 6, 115-118.

Boone, W.J. de, 1954: De Franken, van hun eerste optreden tot de dood van Childerik, Amsterdam.

Bos, J.M., 1995: Archeologie van Friesland, Utrecht.

Bos, J.M., 1995: Het archeologisch belang van terpzolen, Noorderbreedte, 161-163.

Bos, J.M., 1998: Constructieve en criminele metaaldetectie. Een standpunt, Westerheem 47, 128-134.

Bos, J.M., & A. Jager, in voorbereiding: Opgraving Minnemastraat, De Vrije Fries.

Bos, J.M., & D.A. Gerrets 1999: The erosion of the Wijnaldum-Tjitsma terp: Aspects of cultural heritage management, in: J.M. Besteman et al. (eds.), The excavations at Wijnaldum. Reports on Frisia in Roman and medieval Times 1, Rotterdam/Brookfield, 23-33.

Bos, J.M., & A. Jager 1996: Een terpzool in Goutum-Noord (Fr.): weer raak, Paleo-Aktueel 7, 79-81.

Bos, J.M., M.J.L.Th. Niekus, J. Scheffer & T.B. Volkers 1998: Opgraving Winsum-Bruggeburen: Romeinen in Friesland!, Paleo-Aktueel 9, 65-69.

Bos, J.M., & A.J. Nijboer 1997: Koninklijke patronage: de edelsmid van Wijnaldum (Fr.), Paleo-Aktueel 8, 108-110.

Bos, J.M., et al., 2001. Sporen van ijzertijdbewoning in de terpzool van Wommels-Stapert (Friesland), Palaeohistoria 41/42, 177-223.

Bosch, J.H.A., 2003: Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode. Op basis van de Standaard Boor beschrijvingsmethode versie 5.2, Utrecht (TNO-rapport 00-190-A).

Bottema, S., T.C. van Hoorn, H. Woldring & W.H.E. Gremen 1980: An agricultural experiment in the unprotected salt marsh 2, Paleohistoria 22, 127-140.

Braat, W.C., 1954: De Saksen in Friesland, Tijdschrift voor Geschiedenis 67, 91-96.

Brandt, K., 1977: Handelsplätze des frühen und hohen Mittelalters in der Marsch zwischen Ems- und Wesermündung, Ein Vorbericht über archäologisch-historische Untersuchungen, ZAM 5, 121-144.

Brandt, K., 1979: Siedlung und Wirtschaft in der Emsmarsch während des frühen und hohen Mittelalters, PKSN 13, 155-185.

Brandt, K. 1984(a): Langwurten, ihre Topographie und ihre Funktion, in: H. Jankuhn et al. (eds.), Archäologische und naturwissenschaftliche Untersuchungen an Siedlungen im deutschen Küstengebiet, 2: Handelsplätze des frühen und hohen Mittelalters, Weinheim, 100-113.

Brandt, K. 1984(b): Niedersachsen, in: G. Kossack et al. (eds.), Archäologische und naturwissenschaftliche Untersuchungen an Siedlungen im deutschen Küstengebiet, 1: Ländliche Siedlungen, Weinheim, 147-166.

Brandt, K. 1986: Archäologische Untersuchungen in einem mittelalterlichen Marktort an der Nordseeküste, Ergebnisse der Ausgrabungen in Langwarden, Ldkrs. Wesermarsch, PKSN 16, 127-169.

Bree, C. van, 1997: Een oud onderwerp opnieuw bekeken: het Ingweoons, Leiden.

Bremmer, R.H., 1981: Frisians in Anglo-Saxon England: a historical and toponymical investigation, Fryske Nammen 3, 45-94.

Bremmer, R.H., 1990: The nature of the evidence for a Frisian participation in the Adventus Saxonum, in: A. Bammesberger & A. Wollmann (eds.), Britain 400-600: language and history, Heidelberg, 353-372.

Bremmer, R.H., 1997: Het ontstaan van het Fries en het Hollands, in: Ph.H. Breuker & A. Janse (eds.), Negen eeuwen Friesland-Holland. Geschiedenis van een haat-liefdeverhouding, Zutphen, 67-76.

Brinkhuizen, D.C., & W. Prummel 2004. Archeologisch onderzoek wierde Friesestraatweg Groningen, Wierden en Terpen 9, 6.

Broekema, L., 1908. Eene kleine bijdrage tot de kennis van de fauna onzer terpen, Cultura 20, 722-724.

Brongers, J.A., & P.J. Woltering 1978: De prehistorie van Nederland, Haarlem.

Bult, E.J., & D.Hallewas 1990: Archaeological evidence for the early-medieval settlement around the Meuse and Rhine deltas up to ca AD 1000, in: J.C. Besteman, J.M. Bos & H.A. Heidinga (eds.), Medieval archaeology in the Netherlands. Studies presented to H.H. van Regteren Altena, Assen/Maastricht, 71-90.

Buurman, J., & R. de Man 2002: Appendix I-C. Palaeo-botanical observations at Grijpskerk-NAM (1996), in: H. Groenendijk & P.C. Vos, Outside the terp landscape: detecting drowned settlements by using the geo-genetic approach in the coastal region north of Grijpskerk (Groningen, The Netherlands), BROB 45, 57-80.

Cappers, R.T.J., 1994: An ecological charcterization of plant macro-remains of Heveskesklooster (The Netherlands). A methodological approach, Groningen.

Casparie, W.A., & J. Molema 1990: Het middeleeuwse veenontginningslandschap bij Scheemda, Palaeohistoria 32, 271-289.

Casparie, W.A., 1991: Houtgebruik in het vroeg-middeleeuwse grafritueel in Noord-Nederland, Paleo-Aktueel 2, 103-107.

Cnossen, J., 1958: Enige opmerkingen over het ontstaan van het Beneden-Boornegebied en de Middelzee in verband met de subatlantische transgressie, Boor en Spade 9, 24-38.

Cnossen, J., 1971: De bodem van Friesland, Toelichting bij Blad 2 van de Bodemkaart van Nederland Schaal 1:200.000, Wageningen.

Clason, A.T., 1962. Beenderen uit nederzettingssporen van rond het begin onzer jaartelling bij Sneek, De Vrije Fries 45, 100-112.

Clason, A.T., & L. van Es 1992: De oeros – Bos primigenius – van Britsum (Fr.), Paleo-Aktueel 3, 81-83.

Clason, A.T., & L. van Es 1993: De oeros – Bos primigenius – van Britsum (Fr.) gedateerd, Paleo-Aktueel 4, 110.

Cuijpers, A.G.F.M., C.M. Haverkort, J.M. Pasveer & W. Prummel 1999: The human burials, in: J.C. Besteman et al. (eds.), The excavations at Wijnaldum; Reports on Frisia in Roman and medieval times 1, Rotterdam/Brookfield, 305-321.

Diepeveen-Jansen, M., 1998: Mensen, ideeën en goederen. Een symbolische en sociale analyse van het grafbestel van de elite in de Vroeg-La Tène-periode in de Marne-Moezelregio, Amsterdam (proefschrift UvA).

Dio, Historiae, ed. E. Cary, 1914-1927: Dio's Roman history, Cambridge/London (The Loeb Classical Library).

Dirks, J., 1846: Bijdragen tot de Munt- en Penningkunde van Friesland, De Vrije Fries 4, 34-69 en 321-377.

Dirks, J., 1883: Naschrift van den vertaler, De Vrije Fries 16 (1886), Leeuwarden, 39-47.

Dijkstra, M., in voorbereiding: Rondom de mondingen van Rijn en Maas. Zuid-Holland, in het bijzonder het Oude-Rijnmondgebied, tussen de 3de en de 9de eeuw.

Eekhoff, W., 1859: Nieuwe atlas van de provincie Friesland, Leeuwarden.

Elema, J.O., & J. Elema 1918 (1907): Beschrijving der wierde van Toornwerd; bijdrage tot de kennis der wierden, Bijdragen tot de kennis van de provincie Groningen en omgelegen streken 2, Groningen, 189-216.

Elzinga, G., 1973: De opkomst van de belangstelling voor de archeologie in Friesland, De Vrije Fries 53, 68-80.

Elzinga, G., 1981(a): De prae- en protohistorie, in: H.M. van den Berg, Noordelijk Oostergo, Ferwerderadeel, Den Haag, 2-5.

Elzinga, G., 1981(b): De groeiende heuvels van Friesland, De bewoningsgeschiedenis van de terpen, in: A.F. Manning & M. de Vroede, Spectrum atlas van historische plaatsen in de Lage Landen, Utrecht, 18-21.

Erdrich, M., 1996: Rom und die Barbaren. Das Verhältnis zwischen dem Imperium Romanum un den germanischen Stämmen vor siener Nordwestgrenze seit der späten römischen Republik bis zum Gallischen Sonderreich, Amsterdam (proefschrift UvA).

Erdrich, M., 1999: Continuity or discontinuity: native and Roman metal finds from Wijnaldum, in: J.C. Besteman et al. (eds.), The excavations at Wijnaldum. Reports on Frisia in Roman and medieval times 1, Rotterdam/Brookfield, 171-184.

Erdrich, M., 2001: Wirtschaftsbeziehungen zwischen der Germania Inferior und dem germanischen Vorland - ein Wunschbild, in: T. Grünewald (ed.), Germania inferior. Besiedlung, Gesellschaft und Wirtschaft an den Grenze der römisch-germanischen Welt, Berlin/New York, 306-335.

Es, W.A., van, 1968: Paddepoel. Excavations of frustrated terps, 200 BC – 250 AD, Paleohistoria 14, 187-352.

Es, W.A. van, 1971: Terpen (serie Dichterbij), Kampen.

Es, W.A. van, 1980: Gedachten over Dorestads functie: Westerheem 29, 174-189.

Es, W.A. van, 1990: Dorestad centred, in: J.C. Besteman, J.M. Bos & H.A. Heidinga (eds.), Medieval Archaeology in the Netherlands. Studies presented to H.H. van Regteren Altena, Assen/Maastricht, 151-182.

Es, W.A. van, 1994(a): Friezen, Franken en Vikingen, in: W.A. van Es & W.A.M. Hessing (eds.), Romeinen, Friezen en Franken in het hart van Nederland. Van Trajectum tot Dorestad 50 v.Chr. - 900 n.Chr., Utrecht/Amersfoort, 82-121.

Es, W.A. van, 1994(b): Volksverhuizing en continuïteit, in: W.A. van Es & W.A.M. Hessing (eds.), Romeinen, Friezen en Franken in het hart van Nederland, Utrecht/Amersfoort, 64-81 en 82-119.

Es, W.A. van, J.M. Poldermans, H. Sarfatij & J. Sparreboom (eds.) 1982: Het bodemarchief bedreigd, Archeologie en planologie in de binnensteden van Nederland, Amersfoort/Den Haag.

Exaltus, R., 1999: Verslag bodemmicromorfologisch onderzoek Dongjum-Heringa 1998, Amsterdam/Leeuwarden (ongepubliceerd RAAP-rapport).

Fokkens, H. 1991: Verdrinkend landschap. Archeologisch onderzoek van het westelijk Fries-Drents Plateau 4400 BC tot 500 AD, Groningen (proefschift).

Fokkens, H., 1998: Drowned landscape. The occupation of the western part of the Frisian-Drentian plateau, 4400 BC - AD 500, Assen.

Galestin, M.C., 1992: Bewoningsgeschiedenis, in: M.C. Galestin & T.B. Volkers (eds.), Terpen en terpvondsten in Friesland, Groningen, 3-38.

Galestin, M.C., 1996-1997: The Dark Age concept and the Frisian terp area, Caeculus 3 (Debating Dark Ages), 123-129

Geary, P., 1983: Ethnic identity as a situational construct in the early middle ages, Mitteilungen der Anthropologischen Gesellschaft in Wien 113, 15-26.

Geary, P., 2002: The myth of nations. The medieval origins of Europe, Princeton/Oxford.

Gelder-Ottway, S.M. van, 1988: Animal bones from a pre-Roman Iron Age coastal marsh site near Middelstum (Province of Groningen, The Netherlands), Palaeohistoria 30, 125-144.

Gerberding, R.A., 1987: The rise of the Carolingians and the Liber Historiae Francorum, Oxford.

Gerrets, D.A., 1995: The Anglo-Frisian relationship seen from an archaeological point of view, Friesische Studien 2, 119-128.

Gerrets, D.A., 1996: Continuity and change in house construction and the lay-out of rural settlements during the early Middle Ages in the Netherlands, Ruralia 1, Praag (Památky Archeologické, Supplement 5), 33-46.

Gerrets, D.A, 1997: Waarom was de eigenaresse van de Fibula van Wijnaldum een Koningin?, Paleo-Aktueel 8, 115-117.

Gerrets, D.A., 1999(a): Evidence of political centralization in Westergo: the excavations at Wijnaldum in a (supra-) regional perspective, in: T. Dickinson & D. Griffiths, The making of kingdoms, Oxford (Anglo-Saxon Studies in Archaeology and History 10), 119-127.

Gerrets, D.A., 1999(b): Excavation Method, in: J.M. Besteman et al. (eds.), The excavations at Wijnaldum. Reports on Frisia in Roman and medieval times 1, Rotterdam/Brookfield, 17-23.

Gerrets, D.A., 1999(c): Conclusions, in: J.M. Besteman et al. (eds.), The excavations at Wijnaldum. Reports on Frisia in Roman and medieval times 1, Rotterdam/Brookfield, 331-343.

Gerrets, D.A., H.A. Heidinga & J. de Koning 1996: Over oude en nieuwe Friezen. De komst van migranten naar de terp Tjitsma bij Wijnaldum (Fr.), Paleo-Aktueel 7, 82-85.

Gerrets, D.A., & J. de Koning 1999: Settlement development on the Wijnaldum-Tjitsma terp, in: J.M. Besteman et al. (eds.), The excavations at Wijnaldum. Reports on Frisia in Roman and medieval times 1, Rotterdam/Brookfield, 73-125.

Giffen, A.E. van, 1910: Het dalingsvraagstuk der alluviale Noordzeekusten in verband met de bestudering der terpen, Tijdschrift voor geschied-, land- en volkenkunde 25, 27-57.

Giffen, A.E. van, 1913. Die Fauna der Wurten. Erster Teil (Dissertatie Groningen). Leiden.

Giffen, A.E., 1918: Verkort verslag. Opgraving te Wierhuizen 1917, JVT 2, 4-22.

Giffen, A.E. van, 1919: Iets over terpen, JVT 3, 9-31.

Giffen, A.E. van, 1930: Archaeologische verkenmerken, Groningen (Openbare voordracht gehouden bij de aanvaarding van het ambt van lector aan de Rijks-Universiteit te Groningen, den 18den October 1930).

Giffen, A.E. van, 1936: Der Warf in Ezinge, Provinz Groningen, Holland, und seine westgermanischen Häuser, Germania 20, 40-47.

Giffen, A.E. van, 1948: Inheemse en Romeinse terpen, Akademie-dagen 2, Amsterdam (Koninklijke Nederlandsche Akademie van Wetenschappen), 91-120.

Giffen, A.E. van, 1963. Het bouwoffer uit de oudste hoeve van Ezinge (Gr.), Helinium 3, 246-253.

Gildemacher, K.F., 1993: Waternamen in Friesland, Leeuwarden (Fryske nammen 9).

Gosses, I.H., 1936: De groote volksverhuizing, Tijdschrift voor Geschiedenis 51, 5-42.

Gottschalk, E., 1977: Stormvloeden en rivieroverstromingen in Nederland, Assen.

Griede, J.W., 1978: Het ontstaan van Frieslands Noordhoek, Leeuwarden.

Griede, J.W., & W. Roeleveld 1982: De geologische en paleeogeografische ontwikkeling van het noordelijk zeekleigebied, Tijdschrift Koninklijke Nederlandse Aardrijkskundige Genootschap/Geografisch Tijdschrift 16:5, 439-454.

Groenendijk, H.A., 1997(a): Op zoek naar de horizon. Het landschap van Oost-Groningen en zijn bewoners tussen 8000 voor Chr. en 1000 na Chr., Groningen (Regio- en landschapsstudies 4).

Groenendijk, H.A., 1997(b): Terpen: a shared responsibility for a shared interest, in: W.J.H. Willems, H. Kars & D.Hallewas (eds.), Archaeological heritage management in the Netherlands. Fifty years State Service for Archaeological Investigations, Assen/Amersfoort, 239-255.

Groenendijk, H.A., in voorbereiding: Dorfwurt Ulrum (Gem. De Marne, Prov. Groningen): eine Fundbergung als Anregung zur Benutzung hydrologischer Meßdaten bei der Erhaltung von Großwurten, PKSN.

Groenendijk, H.A., J. Molema & C. Tulp 2000: Middeleeuwse metaalvondsten uit Groninger wierden: een eerste aanzet, Paleo-Aktueel 11, 96-98.

Groenendijk, H., & P.C. Vos 2002(a): Outside the terp landscape: detecting drowned settlements by using the geo-genetic approach in the coastal region north of Grijpskerk (Groningen, The Netherlands), BROB 45, 57-80.

Groenendijk. H.A., & P.C. Vos, 2002(b): Vroege IJzertijdbewoning langs de Hunze bij Vierhuizen, gem. De Marne (Gr.), Paleo-Aktueel 13, 70-73.

Gijn, A.L., van, & H.T. Waterbolk 1984: The colonization of the salt marshes of Friesland and Groningen: the possibilities of a transhumant prelude, Paleohistoria 26, 101-122.

Haarnagel, W., 1955: Die frühgeschichtliche Handelssiedlung Emden und ihre Entwicklung bis ins Mittelalter, Emder Jahrbuch 35, 9-78.

Haarnagel, W., 1979: Die Grabung Feddersen Wierde. Methode, Hausbau, Siedlungs- und Wirtschaftsformen sowie Sozialstruktur, Wiesbaden (Feddersen Wierde 2).

Haarnagel, W., 1984: Die frühgschichtliche Handelssiedlung Emden und ihre Entwicklung bis zum Mittelalter, in: H. Jankuhn et al. (eds.), Archäologische und naturwissenschaftliche Untersuchungen an Siedlungen im deutschen Küstengebiet, 2: Handelsplätze des frühen und hohen Mittelalters, Weinheim, 114-135.

Halbertsma, H., 1944: Inventaris van terpen en wierden in de provinciën Friesland en Groningen. Samengesteld in opdracht van het Departement van Onderwijs, Wetenschappen en Kultuurbescherming, Juli 1943-Juli 1944, Groningen.

Halbertsma, H., 1956(a): Het ontstaan der Friese terpen, NKNOB, 6de serie 9, 45-52.

Halbertsma, H., 1956(b): Oudheidkundig bodemonderzoek in de Sint-Maartenskerk te Bolsward, Een bijdrage tot de oudste geschiedenis van Bolsward, NKNOB 6e serie 9, 217-248.

Halbertsma, H., 1958: Terponderzoek tussen Flie en Eems, gedurende de jaren 1947-1957, Friesisches Jahrbuch 1958, 82-88.

Halbertsma, H., 1962-63 (a): Bornego, Bijdrage tot de oudste geschiedenis van het Neder-Boornegebied, BROB 12-13, 210-235.

Halbertsma, H., 1962-1963 (b): De herkomst van de Friezen in de spiegel der Middeleeuwse geschiedschrijving, BROB 12-13, 236-259.

Halbertsma, H., 1963: Terpen tussen Vlie en Eems. Een geografisch-historische benadering, Groningen.

Halbertsma, H., 1968: Leeuwarden, NKNOB 67, 114-115.

Halbertsma, H., 1969: Leeuwarden, NKNOB68, 1-3.

Halbertsma, H., 1971: Kerkopgravingen in Friesland (1), Publikatieband Stichting Alde Fryske Tsjerken, 53-86.

Halbertsma, H., 1982: Frieslands Oudheid, Groningen (proefschrift).

Halbertsma, H., 1987: Kanttekeningen bij ‘Marchands et navigateurs frisons du Haut Moyen Age’, It Beaken 49, 152-165.

Hallewas, D.P., H.A. Heidinga, H.H. van Regteren Altena & G.F. IJzereef (eds.), 1975: De "Noordzeecultuur", een onderzoek naar de culturele relaties van de landen rond de Noordzee in de vroege middeleeuwen (Project middeleeuwse archeologie I.P.P Amsterdam 1972-74), Amsterdam.

Halici, H., 1997. Gebruiksvoorwerpen van been en gewei uit Tjitsma, Wijnaldum (studentenscriptie GIA).

Hedeager, L., 1992: Iron-Age societies. From tribe to state in northern Europe, 500 BC to AD 700, Oxford/Cambridge (VS).

Heeringen, R.M. van, 1992: The Iron Age in the Western Netherlands, Amersfoort (proefschrift Vrije Universiteit Amsterdam).

Heeringen, R.M. van, & E.M. Theunissen (eds.) 2003: Dessication of the archaeological landscape at Voorne-Putten, Amersfoort (RAM 25).

Heeringen, R.M. van, G.V. Mauro & A. Smit (eds.) 2004: A pilot study on the monitoring of the physical quality of three archaeological sites at the UNESCO world heritage site at Schokland, Province of Flevoland, the Netherlands, Amersfoort (RAM 26).

Heeringen, R.M. van, A. Smit & E.M. Theunissen 2004: Archaeology in the future: baseline measurement of the physical quality of the archaeological monument at Broekpolder, Amersfoort (RAM 27).

Heidinga, H.A., 1984: De Veluwe in de vroege middeleeuwen, Aspecten van de nederzettingsarcheologie van Kootwijk en zijn buren, Amsterdam (proefschrift UvA).

Heidinga, H.A., 1986: Midden-Nederland tussen Friezen, Franken en Saksen, Westerheem 35, 128-140.

Heidinga, H.A., 1987: Zwischen Friesen, Franken und Sachsen. Einige Bemerkungen zur Gruppenbildung im frühen Mittelalter in den Niederlanden, Studien zur Sachsenforschung 6, 55-71.

Heidinga, H.A., 1997: Frisia in the first millenium. An outline. Utrecht.

Heidinga, H.A., 1999: The Frisian achievement in the first millennium AD, Anglo-Saxon studies in Archaeology and History 10, 11-16.

Henderikx, P.A., 1987: De benedendelta van Rijn en Maas. Landschap en bewoning tot ca. 1000, Hilversum (Hollandse Studiën 19).

Hiddink, H., 1999: Germaanse samenlevingen tussen Rijn en Weser, Amsterdam (proefschrift).

Hodges, R., 1977: Trade and urban origins in Dark Age England: an archaeological critique of evidence, BROB 27, 191-215.

Hodges, R., 1982: Dark age economics, The origins at towns and trade AD 600-1000, London.

Hodges, R., 1988: Primitive and peasant markets, Oxford.

Hodges, R., 1989: The Anglo-Saxon achievement, London.

Holwerda, J.H., 1906: recensie van De Friesche terpen(door P.C.J.A. Boeles 1906), BNOB 7, 130-132.

Holwerda, J.H., 1918 (1907): Naschrift over de wierde van Toornwerd, Beschrijving der wierde van Toornwerd; bijdrage tot de kennis der wierden, Bijdragen tot de kennis van de provincie Groningen en omgelegen streken 2, Groningen, 229-236.

Holwerda, J.H., 19252 (1918): Nederland’s vroegste geschiedenis, Amsterdam.

Huizinga, J., 1954: Anthropologische beschouwingen naar aanleiding van enige skeletvondsten uit het begin der jaartelling in Westergo (Fr.), BROB 5, 50-76.

Huizinga, J., 1955: Friezen uit het begin der jaartelling, Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde 98, 3396-3397.

IWACO 1999: Hydrologisch onderzoek wierden, rapport 2240630.

Jankuhn, H., 1980: Beobachtungen und Ueberlegungen zur ‘Infrastruktur’ des wikingerzeitlichen Seehandels, Offa 37, 146-153.

Jankuhn, H., 1984: Die historische und sozialgeschichtliche Bedeutung der Handelsplätze, in: H. Jankuhn et al. (eds.), Archäologische und naturwissenschaftliche Untersuchungen an Siedlungen im deutschen Küstengebiet,2: Handelsplätze des frühen und hohen Mittelalters, Weinheim, 1984, 441-449.

Jansen, H.P.H., 1982: Handel en nijverheid 1100-1300, in: Algemene Geschiedenis der Nederlanden II 2, Haarlem, 148-186.

Jensma, G., 1998: Het rode tasje van Salverda. Burgerlijk bewustzijn en Friese identiteit in de 19de eeuw, Leeuwarden.

Jong, M. de, M.-T. Bos & C. van Rhijn (eds.) 1995: Macht en gezag in de negende eeuw (Utrechtse Historische Cahiers 16, 2-3), Hilversum.

Jones, S., 1997: The archaeology of ethnicity. Constructing identities in the past and the present, London/New York.

Klok, R.H.J., 1974-75: Terpen zullen ons een zorg zijn, Groningse Volksalmanak, Historisch Jaarboek voor Groningen, 129-166.

Klok, R.H.J., 1979: Terps, who cares?, BROB 29, 459-489.

Knol, E., 1983. Farming on the banks of the river Aa. The faunal remains and bone objects of Paddepoel 200 B.C.-250 A.D, Palaeohistoria 25, 145-182.

Knol, E., 1991: Op weg naar systematisch terpenonderzoek 1897-1913, JVT 75, 69-85 (themanummer 75 jaar terpenonderzoek).

Knol, E, 1993(a): De kerstening van Noord-Nederland in het grafritueel weerspiegeld? in: E. Drenth, W.A.M. Hessing & E. Knol (eds.), Het tweede leven van onze doden, Amersfoort (NAR 15), 61-74.

Knol, E., 1993(b): De Noordnederlandse kustlanden in de Vroege Middeleeuwen, Groningen (proefschrift Vrije Universiteit Amsterdam).

Knol, E., 2001: Carolingian weapons from the Northern Nederlands, particularly from the cemetery of Godlinze, Kingdoms and Regionality, 115-120.

Knol, E., & X. Bardet 1999: Carolingian weapons from the cemetery of Godlinze, The Netherlands, in: H. Sarfatij, W.J.H. Verwers & P.J. Woltering (eds.), In discussion with the past, Archaeological studies presented to W.A. van Es, Amersfoort, 213-225.

Knol, E., W. Prummel, H. Uytterschaut, M. Hoogland, W. Casparie & J. Schelvis 1996. The early medieval cemetery of Oosterbeintum (Friesland), Palaeohistoria 37/38, 245-416.

Knottnerus, O.S., 2003: Sea level rise as a threat to cultural heritage, in: Challenges to the Wadden Sea Area. The 10th International Scientific Wadden Sea Symposium, Groningen 31 Oct-3 Nov 2000, Groningen, 31-38.

Knottnerus, O.S., 2005: History of human settlement, cultural change and interference with the marine environment, in: Helgoland Marine Research online 18-1-2005, zie www.springer.com.

Körber-Grohne, U., 1967: Geobotanische Untersuchungen auf der Feddersen Wierde, Wiesbaden (Feddersen Wierde 1).

Körber-Grohne, U. 1992. Studies in salt marsh vegetation and their relevance to the reconstruction of prehistoric plant communities, in: J.P. Pals, J. Buurman & M. van der Veen (eds.), Festschrift for Professor van Zeist (Review of Palaeobotany and Palynology 73), 167-180.

Kolen, J., 2005: De biografie van het landschap. Drie essays over landschap, geschiedenis en erfgoed, Amsterdam (dissertatie Vrije Universiteit Amsterdam).

Koning, J. de, in voorbereiding: Noord-Holland, in het bijzonder Kennemerland en West-Friesland tussen de 3de en 10de eeuw.

Kooi, P., 1979: Pre-Roman urnfields in the north of the Netherlands, Groningen (proefschrift).

Kooi, P., 1994: Twee pioniers in de archeologie, Stad en Lande 3:4, 2-8.

Kooi, P.B., 1994: Een onbekend steenhuis te Heveskes (Gr.), Paleo-Aktueel 5, 115-119.

Koopstra, C., 2002: Archeologisch onderzoek in de Bullepolder, gemeente Leeuwarden, Groningen (ARC Publicaties 52).

Kortekaas, G.L.G.A., 1999: Archeologie in 1998, Hervonden Stad 1999, 6-25.

Kortekaas, G.L.G.A., 2000: Archeologie in 1999, Hervonden Stad 2000, 4-24.

Kortekaas, G.L.G.A., 2002: Jaarverslag archeologie in 2001, Hervonden Stad 2002, 4-28.

Kramer, E., 1991: Omgaan met Friese terpvondsten vanaf de 19de eeuw, JVT 75, 56-68.

Kramer, E., & W. Prummel 2000: Oosterbeintum: voorwerpen van gewei en been, JVT 76-82 (1992-1998), 98-114.

Langen, G.J., de, & H.T. Waterbolk 1982-1988: De archeologie van Ezinge. De nederzettings- en onderzoeksgeschiedenis van een Gronings terpdorp, JVT 66-72, 78-111.

Langen, G.J. de, & H.W. Hommes 1998: Provincie Fryslân. Metaaldetectie Noord-Westergo1992-1996, Amsterdam (RAAP Rapport 298 / BOM Rapport 22).

Langen, G.J. de, 1991: Terpenonderzoek in Noord-Nederland, JVT 75 (themanummer 75 jaar terpenonderzoek), 69-85.

Langen, G.J. de, 1992: Middeleeuws Friesland. De economische ontwikkeling van het gewest Oostergo in de vroege en volle middeleeuwen, Groningen (proefschrift).

Langen, G.J. de, 1995: Het Friese kweldergebied in de vroege middeleeuwen, in: A.H. de Jong et al. (eds.), Woest en ledig. Nederland vóór Willibrord (themanummer Madoc 9:3), 172-187.

Langen, G.J. de, 1999(a): De archeologie van vroeg- en vol-middeleeuws Leeuwarden, in: R. Kunst et al. (eds.), Leeuwarden 75-2000. Hoofdstad van Friesland, Leeuwarden, 18-45.

Langen, G.J. de, 1999(b): Leeuwarden: Eewal/Speelmansstraat, in: J.M. Bos & G.J. de Langen (eds.), Archeologische kroniek van Friesland over 1998, De Vrije Fries 79, 212-214.

Langen, G.J. de, 2000: Vol-middeleeuwse bewoning aan de Eewal te Leeuwarden, in: J. Bos & G. de Langen (eds.), Archeologische kroniek van Friesland over 1999, De Vrije Fries 80, 225-226.

Langen, G. de, T. Perger, W. Prummel, J. Schelvis & E. Taayke 1994: Een korte verkenning te Bolland bij Lions (Fr.), Paleo-Aktueel 5, 74-79.

Langen, G.J. de., & P.N. Noomen 1996: De terp Tjitsma bij Wijnaldum, in: G.J. de Langen et al. (eds.), Verborgen verleden belicht. Introductie tot het historische en archeologische archief van Friesland, Leeuwarden, 8-11.

Langen, G.J., J.A. Mol, P.N. Noomen & L. Oldersma (eds.) 1996: Verborgen verleden belicht. Introductie tot het historische en archeologische archief van Friesland, Leeuwarden.

Langen, G.J. de, & P.N. Noomen 1996(a): Het boerenbedrijf, in: G.J. de Langen et al.(eds.), Verborgen verleden belicht. Introductie tot het historische en archeologische archief van Friesland. Leeuwarden, 6-7.

Langen, G.J. de, & P.N. Noomen 1996(b): De terp Tjitsma bij Wijnaldum, in: G.J. de Langen et al. (eds.), Verborgen verleden belicht. Introductie tot het historische en archeologische archief van Friesland, Leeuwarden, 8-11.

Langen, G.J. de, & P.N. Noomen 1996(c): Begraafplaatsen, kerken en oud-kerkhoven, in: G.J. de Langen et al. (eds.), Verborgen verleden belicht. Introductie tot het historische en archeologische archief van Friesland, Leeuwarden, 24-25.

Langen, G.J. de, T.M. Perger, S. Wentink & M.H. Wispelwey 1997(a): Provincie Fryslân. De terpencluster van Wijnaldum (groep 15A), gemeenten Harlingen en Franekeradeel. Waarderend archeologisch onderzoek, Amsterdam (RAAP Rapport 182 / BOM Rapport 2).

Langen, G.J. de, T.M. Perger, S. Wentink & M.H. Wispelwey 1997(b): Provincie Fryslân. De terpencluster van Dongjum (groep 15B), gemeente Franekeradeel. Waarderend archeologisch onderzoek, Amsterdam (RAAP Rapport 183 / BOM Rapport 3).

Langen, G.J. de, T.M. Perger, S. Wentink & M.H. Wispelwey 1997(c): Provincie Fryslân. De terpenreeks Boer-Ried-Berlikum (Groep 15C), gemeenten Franekeradeel en Menaldumadeel. Waarderend archeologisch onderzoek, Amsterdam (RAAP Rapport 187 / BOM Rapport 4).

Langen, G.J. de, & E.F. Nierstrasz 1998: Veldkartering Noord-Westergo 1992-1995, Amsterdam (RAAP Rapport 299 / BOM Rapport 23).

Langereis, S., 2004: Van botte boeren tot beschaafde burgers. Oudheidkundige beelden van de Bataven 1500-1800, in: L. Swinkels (ed.), De Bataven. Verhalen van een verdwenen volk, Amsterdam en Nijmegen, 72-107.

Lanting, J.N., 1990: De ouderdom van de houten gebouwen onder de St.-Walburg en Martinikerk, in: J.W. Boersma et al. (eds.), Groningen 1040, Archeologie en oudste geschiedenis van de stad Groningen, Groningen, 155-174.

Lauwerier, R.C.G.M., 1988: Animals in Roman times in the Dutch eastern river area, ’s-Gravenhage/Amersfoort (Nederlandse Oudheden 12).

Lauwerier, R.C.G.M., 2002: Animals as food for the soul, in: K. Dobney & T. O’Connor (eds.), Bones and the man. Studies in honour of Don Brothwell, Oxford, 63-71.

Lauwerier, R.C.G.M., B.J. Groenewoudt, O. Brinkkemper & F.J. Laarman 1998-99: Between ritual and economics: animals and plants in a fourth-century native settlement at Heeten, the Netherlands, BROB 43, 155-198.

Lauwerier, R., & R. Lotte 2002: Archeologiebalans 2002, Amersfoort.

Lauwerier, R.C.G.M., & J.M.M. Robeerst 2001: Horses in Roman times in the Netherlands, in: H. Buitenhuis & W. Prummel (eds.): Animals and man in the past, Groningen, 275-289.

Lebecq, S., 1983: Marchands et navigateurs Frisons du Haut Moyen Age, Lille.

Leeuw, J. de, H. Olff & J. Bakker 1990: Year-to-year variation in peak above-ground biomass of six salt-marsh angiosperm communities as related to rainfall deficit and inundation frequency, Aquatic Botany 36, 139-151.

Lenselink, G., & R. Koopstra 1994: Ontwikkelingen in het Zuiderzeegebied; van meer Flevo, via de Almere-lagune, tot Zuiderzee, in: M. Rappol & C.M. Soonius (eds.), In de bodem van Noord-Holland. Geologie en archeologie, Amsterdam, 129-140.

Ligtendag, W.A., 1995: De Wolden en het water. De landschaps- en waterstaatsontwikkeling in het lage land ten oosten van de stad Groningen vanaf de volle middeleeuwen tot ca. 1870, Groningen.

Looijenga, T., 1997: Runes around the North Sea and on the continent AD 150-700. Texts and contexts, Groningen (proefschrift).

Mazzo Karras, R., 1985: Seventh-century jewellery from Frisia. A re-examination, Anglo-Saxon Studies in Archaeology and History 4, 159-177.

Meier, D., 2001: Landschaftsentwicklung und Siedlungsgeschichte des Eiderstedter und Dithmarscher Küstengebietes als Teilregionen des Nordseeküstenraumes Untersuchungen der AG Küstenarchäologie des FTZ Westküste, Bonn.

Miedema, M., 1983: Vijfentwintig eeuwen bewoning in het terpenland ten noordoosten van Groningen, Amsterdam.

Miedema, M., 1989: Het archeologisch materiaal uit de terp Wierhuizen, Groningse Volksalmanak, Historisch Jaarboek voor Groningen, 79-164.

Miedema, M., 1990: Oost-Fivelingo 250 v.C - 1850 nC. Archeologische kartering en beschrijving van 2100 jaar bewoning in Noordoost-Groningen, Paleohistoria 32, 111-245.

Miedema, M., 1999-2000: West-Fivelingo 600 v.C - 1900 n.C. Archeologische kartering en beschrijving van 2500 jaar bewoning in Midden-Groningen, Paleohistoria 41/42, 237-445.

Milojkovic, J., & D.C. Brinkhuizen 1984: Bones from a terp remnant near Kimswerd, Helinium 24, 240-246.

Mol, H., 2004: De dood van Bonifacius: gevolg van een verkeerde kersteningsstrategie? Fryslân. Nieuwsblad voor Geschiedenis en Cultuur 10, 16-20.

Mulder, F.J., et al. 2003: De ondergrond van Nederland, Groningen/Houten.

Nelson, J.L., 1992: Charles the Bald, London.

Nicolay, J., 1998: Goudvondsten uit het Noord-Nederlandse terpengebied. Politieke, religieuze en sociale aspecten van import, circulatie en depositie van goud, Groningen (ongepubliceerd manuscript).

Nicolay, J., 2005: Gewapende Bataven. Gebruik en betekenis van wapen- en paardentuig uit niet-militaire contexten in de Rijndelta (50 voor tot 450 na Chr.), Amsterdam (proefschrift).

Niekus, 2002: Archeologisch onderzoek van een vroegmiddeleeuws terpje bij Sneek, gem. Sneek, Groningen (ARC Publicaties 54).

Niekus, M., & H. Huisman 2002: Een huisterpje uit de Romeinse Tijd in het vee-kleigebied. Een archeologische opgraving in het trace van de stadsrondweg Oost te Sneek, gemeente Sneek (Fr.), Groningen (ARC Publicaties 53).

Niermeijer, J.F., 19772: De Friese handel (bewerkt door W. Jappe Alberts en H.P.H. Jansen), in: W. Jappe Alberts & H.P.H. Jansen, Welvaart in wording, Sociaal-economische geschiedenis van Nederland van de vroegste tijden tot het einde van de middeleeuwen, Den Haag, 20-38.

Nieuwhof, A., 2001(a): Macrobotanische resten in de terp Peins-Oost een onderzoek naar natuurlijke en antropogene vegetaties en vroege landbouw, Groningen (ongepubliceerd manuscript).

Nieuwhof, A., 2001(b): Een wierde in Humsterland - de opgraving Englum, Paleo-Aktueel 12, 108-113.

Noomen, P.N., 1989: De Middeleeuwse namen op -hove en -hafe in Noord-Nederland en Noord-Duitsland, Fryske Nammen 8, 23-52.

Noomen, P.N., 1990: St. Vitus van Corvey en het wapen van Leeuwarden, Leeuwarder Historische Reeks2, 55-65.

Noomen, P.N., 1999: De goederen van de abdij van Echternach in de Friese landen, Jaarboek voor Middeleeuwse Geschiedenis 2, 7-37.

Noomen, P.N., 1999: Leeuwarden in de Middeleeuwen, in: R. Kunst et al. (eds.), Leeuwarden 750-2000. Hoofdstad van Friesland, Leeuwarden, 46-77.

North, D.C., & R. Thomas 1980: De opkomst van de westerse wereld, Een nieuwe economische geschiedenis, Den Haag.

Nijboer, A.J., & J.E. van Reekum 1999: Scientific analysis of the gold disc-on-ow brooch, in: J.C. Besteman et al. (eds.), The excavations at Wijnaldum. Reports on Frisia in Roman and medieval times 1, Rotterdam/Brookfield, 203-216.

Pals, J.P., 1999: Preliminary notes on crop plants and the natural and anthropogeneous vegetation, in: J.C. Besteman et al. (eds.), The excavations at Wijnaldum. Reports on Frisia in Roman and medieval times 1, Rotterdam/Brookfield, 139-150.

Pigorini, L., 1883: De terpen van Friesland, De Vrije Fries 16 (1886), 1-19.

Pleyte, W., 1877: Nederlandsche oudheden van de vroegste tijden tot op Karel den Groote, Leiden.

Plinius, Naturalis historia, ed. J. van Gelder, M. Nieuwenhuis & T. Peters, 2004: De Wereld, Amsterdam.

Poel, J.M.G. van der, 1960/1961: De landbouw in het verste verleden, BROB 10/11, 125-194.

Pohl, W., 1991: Conceptions of ethnicity in early medieval studies, Archaeologia Polona 29, 39-49.

Pohl, W., 1997: Ethnic names and identities in the British Isles. A comparative perspective, in: J. Hines (ed.), The Anglo-Saxons. From the migration period to the eight century. An ethnographic perspective, San Marino, 7-32.

Pohl, W., 1998: Telling the difference: signs of ethnic identity, in: W. Pohl & H. Reimitz (eds.), Strategies of distinction. The construction of ethnic communities, 300-800, Leiden etc. (The Transformation of the Roman World 2), 17-70.

Procopius, De Bellis, ed. H.B. Dewing, 1978: Procopius, History of the wars, Cambridge (Mass.)/London.

Prummel, W., 1993(a): Birds from four coastal sites in the Netherlands, Archaeofauna 2, 7-105.

Prummel, W., 1993(b): Paarden en honden uit vroeg-middeleeuwse grafvelden, in: E. Drenth, W.A.M. Hessing & E. Knol (eds.), Het tweede leven van onze doden, Amersfoort (NAR 15), 53-60.

Prummel, W., & J.T. Zeiler 1993: Vogelresten uit de terpen, De Grauwe Gors 3/4, 37-41.

Ptolemaeus, Geographia, ed. E.L. Stevenson, 1932: Geography of Claudius Ptolemy, New York.

Quak, A., 1996: Friese persoonsnamen in de oudste bronnen, in: R.A. Ebeling, K.F. Gildemacher& J.A. Mol (eds.), Friezen. In bondel stúdzjes oer persoansnammen, Leeuwarden, 155-169.

Regteren Altena, H.H. van, & H.A. Heidinga 1977: The North Sea region in the early medieval period (400-950), in: B.L. van Beek, R.W. Brandt & W. Groenman-van Waateringe (eds.), Ex horreo, Amsterdam (Cingula 4), 47-67.

Reichstein, H., 1984(a): Der Nordseeraum als kulturelle Ausgleichszone, in: G. Kossack et al. (eds.), Archäologische und naturwissenschaftliche Untersuchungen an Siedlungen im deutschen Küstengebiet, 1: Ländliche Siedlungen, Weinheim, 386-394.

Reichstein, H., 1984(b): Tierische Nahrung in Haithabu, in: H. Jankuhn et al. (eds.), Archäologische und naturwissenschaftliche Untersuchungen an Siedlungen im deutschen Küstengebiet, 2: Handelsplätze des frühen und hohen Mittelalters, Weinheim, 215-230.

Reichstein, H., 1991: Die Fauna des germanischen Dorfes Feddersen Wierde, Stuttgart (Feddersen Wierde 4).

Rienks, K.A., & G.L. Walther 1954: Binendiken en slieperdiken yn Fryslan, Leeuwarden.

Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek en Fries Museum 1984: Inventarisatie archeologische monumenten in Friesland. Overzicht van archeologisch belangrijke terreinen in Friesland, Leeuwarden.

Roeleveld, W., 1974: The Groningen coastal area : a study in Holocene geology and low-land physical geography, Amsterdam (dissertatie VU).

Roes, A., Bone and antler objects from the Frisian terp-mounds, Haarlem.

Russchen, A., 1967: New light on dark-age Frisia, Drachten.

Sahlins, M, 1976: Stone age economics, Chicago.

Schaminée, J.H.J., E.J. Weeda & V. Westhoff 1998: De vegetatie van Nederland, 4: Plantengemeenschappen van de kust en van binnenlandse pioniermilieus, Uppsala/Leiden.

Schoneveld, J., 1993: De grote fibula van Wijnaldum, De Vrije Fries 73, 7-24.

Schoneveld, J., & J. Zijlstra 1999: The Wijnaldum brooch, in: J.C. Besteman et al. (eds.), The excavations at Wijnaldum. Reports on Frisia in Roman and medieval times 1, Rotterdam/Brookfield, 191-202.

Schotanus, B., 1718: Uitbeelding der heerlijkheid Friesland, Leeuwarden.

Schoneveld, J., 1993: De grote fibula van Wijnaldum, De Vrije Fries 73, 7-24.

Schuur, J.R.G, 1979: Leeuwarden tot 1435, Een poging tot reconstructie van de oudste stadsgeschiedenis, Zutphen.

Schuur, J.R.G., 1982: Vroeg-middeleeuwse markt- en handelsplaatsjes in het Friese terpengebied, Spiegel Historiael 17, 645-649.

Seebold, E., 1995: Wer waren die Friesen - sprachlich gesehen?, Friesische Studien 2, 1-18.

Slicher van Bath, B.H., 1949: Dutch tribal problems, Speculum 24, 319-338.

Slicher van Bath, B.H., 1949: Problemen rond de Friese middeleeuwse geschiedenis, in: B.H. Slicher van Bath, Herschreven historie, Schetsen en studien op het gebied der middeleeuwse geschiedenis, Leiden, 259-280.

Slicher van Bath, B.H., 19805: De agrarische geschiedenis van West-Europa, 500-1850, Utrecht.

Smet, L.A.H. de, 1961: Het Dollardgebied. Bodemkundige en landbouwkundige onderzoekingen in het kader van de bodemkartering, Bennekom (De bodemkartering van Nederland 20).

Speidel, M., 2004: Ancient Germanic warrior styles from Trajan's column to Icelandic sagas, New York.

Taayke, E., 1996: Die einheimische Keramik der nördlichen Niederlande 600 v.Chr. bis 300 n.Chr., Groningen.

Taayke, E., & E. Knol 1992: Het vroeg-middeleeuwse aardewerk van Tritsum, gem. Franekeradeel (Fr.), Paleo-Aktueel 3, 84-88.

Terpstra, H., 1986: Runderen van Ezinge, Groningen (ongepubliceerde scriptie Biologisch Archeologisch Instituut).

Teitler, H., 1998: De opstand der ‘Batavieren’, Hilversum (Verloren verleden 1).

Tempel, W.D., 1970: Kämme aus Haithabu (Ausgrabung 1963-1964), in: K. Schietzel (ed.), Das archäologische Fundmaterial der Ausgrabung Haithabu 1963-1964, Neumünster (Berichte über die Ausgrabungen in Haithabu 4), 34-45

Theuws, F.C.W.J., 1988: De archeologie van de periferie, Studies naar de ontwikkeling van bewoning en samenleving in het Maas-Demer-Schelde gebied in de vroege middeleeuwen, Amsterdam.

Theuws, F., & M. Alkemade 2000: A kind of mirror for men. Sword depositions in late antique Northern Gaul, in: F. Theuws & J. Nelson (eds.), Rituals of power from Late Antiquity to the Early Middle Ages, Leiden (The Transformation of the Roman World 8), 401-476.

Uerkvitz, R., 1997: Norddeutsche Wurten-Siedlungen im archäologischen Befund. Analyse und Interpretation aufgrund siedlungsgeographischer Modelle, Frankfurt am Main etc. (Arbeiten zur Urgeschichte des Menschen 20).

Ufkes, A., 1999: Een archeologisch onderzoek aan de Eewal te Leeuwarden, Groningen (ARC Publicaties 27).

Verhoeven, A., 1996: Handgemaakt aardewerk in Nederland (8ste-13de eeuw). Enkele studies over middeleeuwse kogelpotten, Amsterdam (proefschrift).

Verhulst, A., 1981: Landbouw, in: Algemene Geschiedenis der Nederlanden II, 1, Haarlem, 166-182.

Verhulst, A., & R. de Bock-Doehaerd 1981: Nijverheid en handel, in: Algemene Geschiedenis der Nederlanden II, 1, Haarlem, 183-215.

Vervloet, J.A.J., 1988: Vroeg-Middeleeuwse nederzettingen op de Drentse zandgronden; enige historisch-geografische opmerkingen in een multidisciplinaire context, in: J.N.H. Elerie, M.A.W. Gerding & A.C. van Oorschot (eds.), Noorderlicht, Berichten uit het verleden van Noord-Nederland, Groningen, 1-19.

Vin, J.P.A. van der, 1992: Die Fundmünzen der römischen Zeit in den Niederlanden, Abt. I: Provinz Friesland, Berlin.

Vin, J. van der, 1996: Die Fundmünzen der römischen Zeit in den Niederlanden, Abt. II: Provinzen Groningen, Drenthe, Overijssel, Flevoland, Berlin.

Vin, J.P.A. van der, 1999: The Roman coins from Wijnaldum, in: J.C. Besteman et al. (eds.), The excavations at Wijnaldum. Reports on Frisia in Roman and medieval times 1, Rotterdam/Brookfield, 185-190.

Volkers, T.B., 1992: Concordantie op de terpenboeken, in: M.C. Galestin & T.B. Volkers (eds.), Terpen en terpvondsten in Friesland, Groningen, 39-121.

Vos, P.C.,1999: The subatlantic evolution of the coastal area around the terp Wijnaldum-Tjitsma (Westergo, the northern Netherlands), in: J.C. Besteman et al. (eds.), The excavations at Wijnaldum. Reports on Frisia in Roman and medieval times 1, Rotterdam/Brookfield, 33-72.

Vos, P.C., 2001(a): Geologisch onderzoek Sneek-Tinga, Utrecht (TNO-rapport 01-124-b).

Vos, P.C., 2001(b): Tracébegeleiding Vierhuizen, Utrecht (TNO-rapport 01-236-B).

Vos, P.C., 2002(a): Geologische onderzoek opgraving Bullepolder, Utrecht (TNO-rapport 02-118-b).

Vos, P.C., 2002(b): Geologisch onderzoek opgraving Sneek-Pasveer, Utrecht (TNO-rapport 02-119-b).

Vos, P.C., & P. Kiden 2005: De landschapsvorming tijdens de steentijd, in J. Deeben et al. 2005: De steentijd van Nederland, 7-38 (Archeologie 11/12).

Waldus, W.B., 2000: Vergraven en verdronken. Het archeologische onderzoek van een overslibde nederzetting uit de Late IJzertijd en de Romeinse tijd bij de Vinex-locatie Hempens-Teerns direct ten zuiden van Leeuwarden, Groningen (ARC Publicaties 30).

Waterbolk, E.H., 1952: Twee eeuwen Friese geschiedschrijving. Opkomst, bloei en verval van de Friese historiografie in de zestiende en zeventiende eeuw, Groningen/Djakarta.

Waterbolk, H.T., 1961: Beschouwingen naar aanleiding van de opgravingen te Tristum, gem. Franekeradeel, It Beaken 23, 216-226.

Waterbolk, H.T., 1962: Hauptzüge der eisenzeitlichen Besiedlung der nördlichen Niederlande, Offa 19, 9-46.

Waterbolk, E.H., 1969: Brieven over de aanloop tot de oprichting der Vereniging voor Terpenonderzoek, Jaarverslag van de vereniging voor terpenonderzoek51, Groningen, 36-96 (themanummer Vijftig jaren terpenonderzoek) .

Waterbolk, H.T., 1977: Albert Egges van Giffen, Noordhorn 14 maart 1884 - Zwolle 31 mei 1973, Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde te Leiden, 122-153.

Waterbolk, H.T., 1979: Siedlungskontinuität im Küstengebiet der Nordsee zwischen Rhein und Elbe, PKSN 13, 1-21.

Waterbolk, H.T., 1989: ‘Het was een mooie tijd, er viel wat te doen’, de archeoloog A.E. van Giffen (1884-1973), in: G.A. van Gemert, Om niet aan onwetendheid en barbarij te bezwijken. Groningse geleerden 1614-1989, Hilversum, 208-226.

Waterbolk, H.T., 1991: Ezinge, Reallexikon der germanischen Altertumskunde 8, 60-76.

Weale, M.E., et al., 2002, Y chromosome evidence for Anglo-Saxon mass migration, Molecular Biology and Evolution 19, 1008-1021.

Weerd, M.D. de, 1962: Bibliografie van het op oudheidkundig en geschiedenis betrekking hebbend wetenschappelijke oeuvre van mr. P.C.J.A. Boeles, De Vrije Fries 45, 18-31.

Weerst, H., P. Cleveringa, J.H.J. Ebbing, F.D. de Lang & W.E. Westerhoff 2000: De lithostratigrafische indeling van Nederland. Formaties uit het Tertiair en het Kwartair, Utrecht (NITG-rapport 00-95-A).

Wenskus, R., 1977 (1961): Stammesbildung und Verfassung. Das Werden der frühmittelalterlichen gentes, Köln/Wien.

Westhoff, V., & M.F. van Oosten 1991: De plantengroei van de Waddeneilanden, Utrecht.

Wiersma, J.P., 1906: Lijsten behoorende bij de Friesche Terpenkaart in 1906 vervaardigd door de heer J.Wiersma, door invulling van een historisch-statistische schetskaart met behulp van de door hem voor de Registratie gedane opgaven, Ferwerd (ms. Fries Museum, met twee aanvullingen).

Wijnen, H.J. van, 1999: Nitrogen dynamics and vegetation succession in salt marshes, Groningen (proefschrift).

Wolfram, H., 1994: Origo et religio. Ethnic traditions and literature in early medieval texts, Early Medieval Europe 3, 19-38.

Woltering, P.J., 1994: Texel. Landschap en bewoning, in: M. Rappol & C.M. Soonius (eds.), In de bodem van Noord-Holland. Geologie en archeologie, Amsterdam, 189-218.

Woltering, P.J., 1996-1997: Occupation history of Texel, III: The archaeological survey, palaeogeography and settlement patterns, BROB 42, 209-364.

Woltering, P.J., 1997: Texelaars in Friesland? Over de waarschijnlijkheid van een westelijke herkomst van de eerste bewoners van de Friese kwelders, in: D.P. Hallewas, G.H. Scheepstra & P.J. Woltering (eds.), Dynamisch landschap. Archeologie en geologie van het Nederlandse kustgebied, Assen, 47-70.

Woltering, P.J., 2000: The archaeology of Texel. Four studies on settlement and landscape (1350 BC - AD 1500), Amersfoort (dissertatie VU).

Wood, I., 1994: The Merovingian kingdoms 450-751, London/New York.

IJzereef, G.J., 1981: Bronze age animal bones from Bovenkarspel. The excavation at Het Valkje, Amersfoort (NO 10).

Zagwijn, W.H., 1986: Nederland in het Holoceen, Haarlem/Den Haag.

Zeiler, J.T., 1996. De oudste botten uit “stad”; Faunaresten van het Guyotplein te Groningen (400-200 v.Chr.), Groningen (ArchaeoBone Report 7).

Zeist, W. van, 1974: Paleobotanical studies of settlement sites in the coastal area of the Netherlands, Paleohistoria 16, 223-371.

Zeist, W. van, 1988: Milieu, akkerbouw en handel van middeleeuws Leeuwarden, in: M. Bierma et al. (eds.), Terpen en wierden in het Fries-Groningse kustgebied, Groningen, 129-141.

Zeist, W. van, 1989: Plant remains from a Middle Iron Age coastal marsh site near Middelstum. An intriguing cereal grain find, Helinium 28, 103-116.

Zeist, W. van, R. Cappers, R.Neef & H. During, 1987: A palaeobotanical investigation of medieval occupation deposits in Leeuwarden, the Netherlands, Proceedings of the Koninklijke Akademie van Wetenschappen, Series B, 90, 371-426.

Zeist, W. van, T.C. van Hoorn, S. Bottema & H. Woldring 1976: An agricultural experiment in the unprotected salt marsh, Palaeohistoria 18, 111-153.

Zeist, W. van, R. Neef, D.C. Brinkhuizen & S. Jager 1983: Planten-, vis- en vogelresten uit vroeg-historisch Leeuwarden, Leeuwarden.

Zimmermann, H., 1999: Favourable conditions for cattle farming, one reason for the Anglo-saxon migration over the North Sea? About the byre’s evolution in the area south and east of the North Sea and England, in: H. Sarfatij et al. (eds.), In discussion with the past. Archaeological studies presented to W.A. van Es, Zwolle, 129-144.

Zijlstra, J., 1990-1994: Friese bodemvondsten 1-5, Leeuwarden.